Happily Unhappy

Happily Unhappy

Pnin, Vladimir Nabokov, 1957

pnin2

In Pnin volgen we de belevenissen van een alleenstaande Professor van middelbare leeftijd, Timofej Pavlowitsj Pnin, die Russische Letterkunde doceert aan een handvol studenten aan Waindell, een fictieve Amerikaanse Universiteit.

Pnin leeft een onzeker leven vol misverstanden en mislukkingen. Via omzwervingen raken we meer en meer met Pnin’s verleden vertrouwd terwijl in het hier en nu nog steeds onvermogen, om zijn plek te vinden of zich zelfs maar uit te drukken, de boventoon voert. De overige personages (een afdelingsleider, verschillende professoren, de huurbaas, zijn ex-vrouw en haar zoon) bevestigen met hun zakelijke verhouding tot Pnin de tragiek.
En zelfs de verteller is geen vriend: hij geeft aan gemeen te zijn geweest tegen Pnin en beweert tegen het eind van het boek zelfs dat een van de enige liefdes van Pnin hem, na Pnin’s huwelijksaanzoek, aanbood met haar te trouwen. Uiteindelijk bevestigt de buitenwereld Pnin’s overbodigheid en wordt hij als professor vervangen door deze Ik-persoon.

Ietwat op het verkeerde spoor gezet door het eerste hoofdstuk, waarin een fantastische spanning wordt opgebouwd rondom het wel of niet halen van een trein die Pnin naar een lezing moet brengen, verheugde ik mij op meer groots beschreven avonturen terwijl ik met ingehouden adem verder las over spoorboekjes en overstappen.

Maar hierna wordt vooral het karakter van Pnin, hoe saai hij ook mag zijn, fascinerend door zijn relatie tot de Amerikaanse cultuur en de overige personages tot wie hij is veroordeeld. Pnin beschermt zich tegen de wreedheden van het Amerikaanse leven door in het verleden te blijven hangen. Hoe het precies kan dat je gecharmeerd raakt van een sullige, slecht gebouwde, kale professor met onverklaarbare acties en eigenaardigheden is alleen te verklaren door te citeren. Omdat álles prachtig mooi geschreven is luidt mijn advies nu vast om het boek te lezen. Al was het maar omdat de gebeurtenissen met stijl en satire nog altijd actuele kritiek geven op een cultuur die maar moeizaam om kan gaan met buitenstaanders (/ buitenlanders).

Toch zou zo rond driekwart van het boek, en ook wel rond vierkwart, een punt van kritiek kunnen zijn dat er in het leven van deze Professor in de Russische taal op wat doodlopende of mislukte voorvallen na niet veel spraakmakends gebeurt. Nu kan affiniteit met het solitaire en zwaarmoedige leven en hierover zonder al te veel richting orerende schrijvers dit boek de moeite waard maken, ook zonder deze voorliefde zou ik het niet voortijdig terzijde leggen omdat “het verhaal” niet boeiend genoeg is. Dat is voorbijgaan aan de beste eigenschap…het narratieve experiment.

Het verhaal vernemen we op soms schertsende toon van een arrogante en niet al te geïnteresseerde kennis van Pnin.
We weten niet precies wie hij is, of hij en Pnin elkaar eigenlijk mochten. Later raffelt hij Pnin’s levensverhaal zonder enige empathie af en eigent zichzelf het einde toe door de aanstelling van Pnin aan de universiteit over te nemen. Dat stelt alles dat tot dan toe gelezen is op losse schroeven. Hoe kon “Ik” zoveel weten over Pnin?

Het is heel aantrekkelijk te concluderen dat Nabokov “Ik” is…Dat zou zomaar kunnen, hoewel eerder in het boek verklaard wordt dat elke gelijkenis onwaar is. Dat is nog altijd zo, of Nabokov “ik” is of niet, alleen de verteller, wie dan ook, kan Pnin ten val brengen. Pnin is slechts een geesteskind dat gepest kan worden met het slechtste dat Amerika te bieden heeft én een aangekondigde slechte afloop erbovenop. Hij mag nog nét een hond meenemen voor hij als de lulligste hoofdrolspeler ooit dan maar vernietigd wordt door een “Ik” die inderdaad wel veel van Nabokov wegheeft. Het perspectief is relatief en dat maakt het een uitdagende leeservaring.
Wat Nabokov met verve zegt:”En toen kwam er een olifant met een grote snuit en die blies dit tragische leven uit”.


Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s