Het Kwaad doet maar wat

Het Kwaad doet maar wat

Als u niet in God gelooft, waarom gaat u dan toch regelmatig naar de synagoge?Joden gaan om alle mogelijke redenen naar de synagoge. Mijn vriend Garfinkle, een orthodox man, gaat erheen om met God te spreken. Ik ga erheen om met Garfinkle te spreken.” 

Als het kwaad goede mensen treft – Harold Kushner, 1981 – Harold S. Kushner (1935) is een rabbijn die zich als theologiestudent specialiseerde op het Bijbelboek Job, een boek over lijden. Hij werd persoonlijk met het lijden geconfronteerd toen zijn driejarige zoon Aäron kwam te overlijden aan progeria, een snelle veroudering. Met die achtergrond schreef Kushner dit boek.  

In de eerste hoofdstukken legt Kushner uit dat God het kwade niet met een diepere bedoeling op ons loslaat. God is daar simpelweg niet de oorzaak van. Het kwaad is geen straf voor degenen die het verdienen, geen les over nederigheid voor “de uitverkorenen die het kunnen dragen”, het kwaad heeft een andere oorsprong: de natuur en de mens. Het is overgeleverd aan de willekeur, want mensen kunnen nu eenmaal kiezen tussen goed en slecht en daarmee zal God zich niet bemoeien. Evenmin heeft hij gezorgd dat de natuur die hij schiep ideaal in elkaar zit. 

Kushner gaat willens en wetens toch uitzoeken hoe God dit lijden toe kan staan en heeft vervolgens dus de keus: óf God’s barmhartigheid comprommiteren, óf zijn almacht. Volgens Kushner is de almacht niet volledig: God heeft de aarde wel op een bepaalde manier gecreëerd, compleet met ravijnen, vulkanen, zeeën en zwaartekracht, maar hij kan er niets aan doen als de aardse zaken sámen op een ongelukkig moment tot onheil leiden. Dus als een kind de zee inloopt, dan is God daar niet bij, hoewel hij er rouwig om zal zijn. God kan er niets aan doen als een slecht functionerend vliegtuig uit de lucht valt, dit komt in eerste instantie door de materie en daarna door de zwaartekracht. Het is heus niet zo dat alle inzittenden uitverkoren waren voor een lesje in het Kwaad: zo almachtig is Hij nu ook weer niet.

En ook nadat de kwade krachten elkaar hebben ontmoet is de invloed van God op de stand van zaken nihil. Als de slachtoffers van de ramp in het ziekenhuis belanden hoeven we niet te denken dat gebed zal helpen: een wonder daargelaten zullen gebeden hun wonden niet helen. Kushner vertelt niet wat we nu onder een”almachtige God” moeten verstaan die een aarde heeft geschapen waar we eigenlijk voortdurend op onze hoede moeten zijn, en die er vervolgens machteloos tegenover staat. Daar, zo redeneert Kushner, moeten we ons gewoon beseffen dat God geen tijd heeft om al onze verzoeken in te willigen. De organisator van het geheel trekt Zijn handen ervan af, ofschoon het kwaad hem wel spijt. 

HaroldKushner

Wat we dan wél van geloof kunnen verwachten, daaraan besteedt Kushner de laatste paar hoofdstukken. Antwoorden op het waarom van lijden zijn er volgens Kushner niet in de bijbel, dus wij moeten niet vragen: “Waarom?” maar “Wat ga ik er aan doen?” Is bidden zinnig, bijvoorbeeld, als ingrijpen in iets dat al in werking is gezet niet mogelijk is? Het gebed en het geloof in het algemeen zijn er volgens Kushner vooral om elkáár te vinden en om de moed en kracht in jezelf te vinden. Mocht je nog iets kunnen vinden om voor te bidden, dan hoeft dat niet per se in een bepaalde taal en in een bepaalde houding op een bepaald moment. Het kan dus ook als je tv kijkt, de Telfort-wachttoon aan je oor hebt en met je andere hand vuil onder je nagels vandaan pulkt.

De gevraagde kracht krijgen we niet direct van God, want we staan bij het gebed niet in contact met Hem. Maar hoe kan God niet verantwoordelijk zijn voor het kwaad, maar wel voor dit goede, deze kracht? Dat soort dingen blijven buiten beschouwing. De zaken waar we God nog om mogen vragen zijn wel erg beperkt en zouden we misschien ook van een aardige vriend of vriendin kunnen verwachten – en aardige vrienden zetten als het meezit ook nog thee voor je. Zelfs als je erg op zoek bent naar die hogere macht dan is er volgens dit boek eigenlijk geen reden om een specifiek geloof aan te hangen. Na de schokkende en on-joodse aanzetten ontbreken de antwoorden op een hele hoop zeer redelijke vragen. Het boek biedt een ontnuchterende inleiding, om de lezer vervolgens hulpeloos achter te laten. 

Wat zou er bijvoorbeeld gebeuren als we het eens zonder deze vrij schamele aanbieding van het geloof zouden stellen? Als Kushner dat overwoog zat hij zonder werk, dus blijft hij een jood en wat mij betreft een twijfelachtige jood: volgens de bijbel is God almachtig en heeft alles, ook het lijden, een doel. In Job staat nota bene dat wij niet alles kunnen begrijpen van de materiële wereld, laat staan de niet-materiële wereld. Dat kan Kushner niet slikken en dat is misschien wel logisch; als je kind doodgaat wil je verdomme een verklaring van God en die geeft de bijbel niet.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s